
Otizm ve DEHB aynı çocukta birlikte bulunabilir. Bununla birlikte hareketlilik, odaklanma güçlüğü veya sosyal zorlanma tek başına iki tanının da varlığını göstermez. Bu nedenle uzman, her belirtinin gelişim öyküsünü, bağlamını ve günlük yaşam üzerindeki etkisini araştırır. Bir tanı konmuş olması, çocuğun diğer ihtiyaçlarını değerlendirmeyi gereksiz kılmaz. [1][2]
Benzer görünen davranışlar nasıl anlaşılır
Çocuk grup etkinliğinden ayrıldığında neden dikkatin dağılması, yönergeyi anlamama, seslerden rahatsız olma veya etkinliğin belirsizliği olabilir. Bunlar dışarıdan aynı davranış gibi görünebilir. Bu nedenle yalnızca davranışın adını değil, öncesinde ve sonrasında neler olduğunu da incelemek gerekir.
Örneğin kalabalık sınıfta zorlanıp bire bir çalışmada rahatlaması önemli bir bilgidir. Ancak tek başına DEHB’yi dışlamaz veya duyusal bir açıklamayı kanıtlamaz. Değerlendirme, birden fazla olası katkıyı birlikte ele alır.
Her tanının kendi ölçütleri neden önemlidir
Uzman, otizm değerlendirmesinde sosyal iletişim ile sınırlı ya da tekrarlayıcı davranış örüntülerini inceler. DEHB değerlendirmesinde ise dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik belirtilerini ele alır. Ancak ortak alanlar olması, bir tanının diğerinin yerini tuttuğu anlamına gelmez. CDC, DEHB değerlendirmesinde başka açıklamaların ve eşlik eden durumların araştırılmasını vurgular. [3]
Bir çocuğun yoğun ilgi duyduğu konuda uzun süre kalabilmesi, diğer görevlerdeki dikkat ve organizasyon güçlüklerini otomatik olarak açıklamaz. Aynı şekilde yerinde duramama yalnızca DEHB’ye özgü değildir. Bu nedenle uzman, uyku, kaygı, ağrı ve çevresel yük gibi etkenleri de gözden geçirir.
Otizm ve DEHB birlikte olduğunda destek planı nasıl şekillenir?
İlk soru, hangi güçlüğün çocuğun yaşamını en çok etkilediğidir. İletişim kuramamak, güvensiz dürtüsel davranışlar, okuldan uzaklaşma veya ciddi uyku sorunu farklı öncelikler oluşturabilir. Uzman, destek planını tanı sayısına göre otomatik olarak büyütmez. Bunun yerine çocuğun gerçek ihtiyaçlarını temel alır. [2]
Eğitimsel ve çevresel düzenlemelerle ruhsal tedavi hedefleri birbirini tamamlayabilir. Her uygulamanın neyi hedeflediği açık olmalıdır. Ayrıca aile ve uzman, yeni bir destek eklerken çocuğun dinlenme, oyun ve aile zamanını da düşünmelidir.
Aile ve okul hangi ortak dili kullanabilir
“Uyumsuz” veya “hiç dikkat etmiyor” yerine gözlenebilir durumlar tarif edin. Örneğin hangi yönergede zorlandığını, hangi ortamda rahat ettiğini ve yardımın neyi değiştirdiğini not edin. Bu yaklaşım çocuğu sürekli ölçmek için değil, desteğin işe yarayıp yaramadığını anlamak içindir.
Görsel planlar, açık geçiş bilgileri veya görevlerin belirginleştirilmesi bazı çocuklarda yardımcı olabilir. Ancak aynı araç her çocuk için gerekli değildir. Bu nedenle aile ve uzman, çocuğun anladığı ve kullandığı desteği seçer ve yararını gözler. NIMH, otizmde tek bir en iyi yaklaşım bulunmadığını ve desteğin bireyselleştirilmesi gerektiğini belirtir. [2]
İlaç bütün güçlükleri çözer mi
Hekim, ilaç değerlendirmesinde belirli belirtileri ve hedefleri temel alır. İletişim, öğrenme ve günlük yaşam desteğinin tamamının yerine geçmez. Ayrıca tedavinin yararlarını ve istenmeyen etkilerini hekimle izleyin. Bu yazı herhangi bir tedaviyi başlatma veya değiştirme önerisi değildir. [1][2]
Aile bir alanda ilerleme görüp diğerinde görmeyebilir. Bu durum planın hangi bölümünün yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gösterir. Bu nedenle sonucu yalnızca tanı adı veya tek bir ölçek puanıyla ölçmeyin. Günlük yaşamdaki değişiklikleri de dikkate alın.
Sık sorulan sorular
İki tanı olması daha ağır bir gelecek anlamına mı gelir
Tanı sayısı tek başına geleceği belirlemez. Destek ihtiyacı, güçlü yönler ve zaman içindeki gelişim kişiye göre değişir.
Otizm varsa DEHB testi yapılması şart mı
Herkese aynı test gerekmez. Uzman, değerlendirmeyi klinik soruya göre planlar. DEHB’yi kesin belirleyen tek bir test yoktur. [3]
Çocuğumun programı çok yoğunlaştıysa bunu söylemeli miyim
Evet. Desteğin uygulanabilirliği ve çocuğun yükü bakım planının parçasıdır. Bu nedenle aile ve uzman, hedefleri ve öncelikleri birlikte yeniden gözden geçirebilir.
İlgili bilgi: Nörogelişimsel Bozukluklar.
Editör iletişim: iletisim@profdrpinarvural.com. Acil durumlarda 112 veya acil servise başvurulmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; bireysel değerlendirme, tanı veya tedavinin yerine geçmez.
Kaynakça
[1] NIMH. Attention Deficit Hyperactivity Disorder What You Need to Know. Aile bilgilendirmesi. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/attention-deficit-hyperactivity-disorder-what-you-need-to-know
[2] NIMH. Autism Spectrum Disorder. 2025. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/autism-spectrum-disorder
[3] CDC. Diagnosing ADHD. Tanısal değerlendirme rehberi. https://www.cdc.gov/adhd/diagnosis/index.html
Kaynaklara erişim ve içerik hazırlama tarihi 29 Eylül 2026
Son dil ve SEO düzenlemesi: 3 Kasım 2026.
Temsili stok görsel. Fotoğraf: Ksenia Chernaya / Pexels. Görsel kaynağı · Pexels kullanım lisansı. Gerçek hasta, klinik veya tedavi sonucu göstermez.




